اشاره؛
در سوگ پیامبری که مهربانی را نه شعار، که مسیرِ اثباتِ حقیقت قرار داد؛ او هیچگاه به دنبال اثباتِ «حقِ خود» نبود، اما با اخلاقِ نرم، گذشتِ بی مرز و زبانِ مهربان، چنان دلها را فتح کرد که حقانیتش برای همگان آشکار شد.
جامعه ی امروز ما از بی اعتمادیِ مزمن، اختلافاتِ جناحی و فاصله ی عمیق میانِ گفتار و رفتار رنج می برد. در این شرایط، بازخوانیِ اخلاق نبوی، یک ضرورتِ انکارناپذیر است.
با حجت الاسلام مهدی شریف بهشتی از اصولِ محوریِ سیره پیامبر میپرسیم؛ از راهکارهای عملی برای عبور از بحرانِ اعتماد، و از رازِ تمدنسازیِ او که با هستهی سختِ مهربانی و اقتدارِ هوشمندانه، جامعهی قبیلهای را به امتی پیشرو تبدیل کرد.این گفت وگو را با یادِ او و در سوگِ او آغاز میکنیم.
سوال این است که کدام یک از اخلاق پیغمبر می تواند برای ما راهگشا باشد، به ویژه در شرایط کنونی که جامعه ما در آن قرار گرفته است؟
مقدمه:
یکی از ویژگیهای اخلاقی پیامبر که نه تنها دلیل موفقیت ایشان و گسترش دین، بلکه عامل انسجام امت شد، خصلت مهربانی ایشان بود؛ مهربانی که چنان قدرتی پدید آورد که شرق و غرب عالم از آن هراس دارند و امروز نیز روزبه روز در حال گسترش است.
پیامبر در زندگی اش هرگز در پی اثبات حقِ خود نبود، اگرچه خود حق بود. مدار زندگی اش بر حق و حقیقت استوار بود، و چیزی واقعی تر و حقیقی تر از گفتار، رفتار و آیات نازل شده بر او وجود نداشت. اما آنچه پیامبر را ثابت کرد، بزرگواران، دم زدن از حق نبود؛ پیامبر هرگز به دنبال اثبات خود یا حقِ شخصی خود نبود.
چرا؟ چون پیامبر می دانست راه اثبات حق، از مسیر اثبات مهربانی می گذرد.
تلاش پیامبر این بود که در زندگی اش ثابت کند مهربان است.
و این اثبات مهربانی، کاری می کند که هر کسی چنین پیامبری را با این مهربانی و اخلاق ببیند، می گوید:
او حق است، راهش حق، مرامش حق، گفتارش حق، سبک زندگیش حق، دستوراتش حق، خدایی که از او دم می زند حق، بهشت و جهنمی که وعده می دهد حق، قیامت حق، حساب و کتاب حق.
همه این حقایق، وقتی برای دیگران ثابت می شد که پیامبر اکرم مهربانی خود را به اثبات می رساند.
و این، دقیقاً همان خلأیی است که امروز در جامعه، در خانواده و در فضای زندگی ما دیده می شود.
گاهی می بینید که در زندگی شخصی، برخی دائماً در پی اثبات حقانیت خود هستند: «دیدی حق با من بود؟»، «دیدی آنچه گفتم درست بود؟«
زن گاهی، مرد گاهی، بچه در نظام خانواده، حتی در جامعه بسیاری از اختلافات امروز میان مسئولان، مردم و جناح ها ناشی از همین زورآزمایی برای اثبات «حق بودن» است. این نه تنها اختلاف آفرین است، بلکه در شرایط کنونی می تواند نقطه ضعفی بزرگ برای ما باشد.
راه چاره چیست؟ نیازی نیست ثابت کنید حقید. اگر میخواهید کاری کنید، مانند پیامبر، مهربانی خود را به اثبات برسانید. وقتی مهربانی ثابت شد، حقانیت شما نیز آشکار میشود. نگاه کنید به رهبر انقلاب، به امام شهید ما آنها یک عمر مهربانی و دلسوزی را اثبات کردند. همین برای همه، حتی دشمنان، روشن ساخت که حق با آنهاست، هرچند برخی نمیخواهند بپذیرند.
پیامبر اکرم دقیقاً بر همین اصل تکیه داشت؛ او به دنبال اثبات مهربانی بود و «رحماء بینهم» همین خصلت را میرساند. قرآن نیز از این ویژگی یاد میکند:
«فَبِمَا رَحْمَةٍ مِّنَ اللَّهِ لِنتَ لَهُمْ ۖ وَلَوْ کُنتَ فَظًّا غَلِیظَ الْقَلْبِ لَانفَضُّوا مِنْ حَوْلِکَ ۖ فَاعْفُ عَنْهُمْ وَاسْتَغْفِرْ لَهُمْ وَشَاوِرْهُمْ فِی الْأَمْرِ ۖ فَإِذَا عَزَمْتَ فَتَوَکَّلْ عَلَی اللَّهِ ۚ إِنَّ اللَّهَ یُحِبُّ الْمُتَوَکِّلِینَ»
(آل عمران، ۱۵۹)
معنی:
ای پیامبر! پس به مهر و رحمتی از سوی خدا با آنان نرم خوی شدی، و اگر درشت خوی و سخت دل بودی از پیرامونت پراکنده می شدند؛ بنابراین از آنان گذشت کن، و برای آنان آمرزش بخواه، و در کارها با آنان مشورت کن، و چون تصمیم گرفتی بر خدا توکل کن؛ زیرا خدا توکل کنندگان را دوست دارد.
شنیده اید داستان دختر حاتم طایی را؟ وقتی نزد برادرش بازگشت، گفت: «تو که ما را رها کردی و رفتی، ولی برو این پیغمبر مسلمانان را ببین، آن مهربانی و اخلاقش را ببین که بینظیر است.»
پسر حاتم به مدینه آمد. دید پیامبر از مسجد خارج شد و پیرزنی آمد و در زیر آفتاب سوالی پرسید. پیامبر ساعت ها در آن گرما ایستاد و با مهربانی پاسخ داد. پسر حاتم گفت: «شیفته ی این اخلاق شدم.»
وقتی به خانه ی پیامبر رفت و خود را معرفی کرد، پیامبر عبای خود را گسترد و او را روی آن نشاند و هرچه در خانه بود برای پذیرایی آورد. چنان مهربانی دید که مسلمان شد و شیفته ی پیامبر گشت.
بسیاری، فوج فوج، به خاطر همین خصلت به پیامبر گرایش پیدا میکردند؛ چون پیامبر مهربانی خود را ثابت کرده بود.
ما نیز مسئولان، مردم، زن و مرد باید در جامعه ثابت کنیم که مهربانیم. این، راهگشای ماست.
در کسبوکار، در انصاف، در خدماتی که به دیگران ارائه می دهیم، مهربانی خود را ثابت کنید. آنگاه راهتان، راه حق دانسته می شود. همانطور که در اربعین، این مهربانیِ اثبات شده، خودبه خود نشان می دهد که سیدالشهدا، راه و مرام و مکتبش، حق و حقیقت است.
و نکته ی پایانی:
اگر به ما دستور داده شده که نسبت به دوستان مهربان باشیم، در مقابل دشمنان باید «أَشِدَّاءُ عَلَی الْکُفَّارِ رُحَمَاءُ بَیْنَهُمْ» باشیم؛ با غلظت، شدت، سفتی، اقتدار و محکمی برخورد کنیم، وگرنه منافعِ موردنظر حاصل نمیشود.
اما در برابر دوستان، هم کیشان، هم شهریان، هم مذهبان و هم مرامان، این مهربانی را ثابت کنیم تا ثابت شود که ما حقیم.
نظر شما